Ruđer Bošković

Među stotinu najistaknutijih srpskih naučnika  na našim prostorima je Ruđer Bošković. Njegov doprinos svetu je brojan. Rođen je u Dubrovniku u brojnoj porodici, tamo je stekao osnovno obrazovanje, i kao svi veliki naučnici pokazivao je veliko interesovanje za obrazovanje I nauku. Sa svojih petnaest godina otišao je u Rim gde je stupio u isusovački Collegium Romanum gde je 1732. godine završio filozofiju i teologiju. Po završetku studija stupio je u isusovački red kao sveštenik. Ovaj svestrani Dubrovčanin se uputio rešavanju brojnih naučnih problema, te se zato on danas smatra za fizičara, matematičara, filozofa, diplomatu, pesnika, teologa, astronoma, inženjera, i geologa.

Matematika

Oblast u matematici u kojoj je temelje postavio Ruđer Bošković je trigonometrija. Ovoj oblasti je Ruđer Bošković dao veliki doprinos. Za vreme profesorskog staža u Rimu izveo je četiri glavne jednačine sferne trigomometrije (1770). Radi istraživanja u oblastima geodezije i astronomije Bošković je uveo četiri glavne diferencijalne jednačine trigonometrije. Takođe je dao veliki doprinos pojmovima neprekidnosti i beskonačnosti.

Astronomija

Posmatrajući komete, Bošković je sastavio raspravu u kojoj je izložio novu metodu da se uz pomoć tri bliska opažaja položaja komete odredi njena parabolična staza(1774). Dve godine kasnije dodao je svoja razmatranja o postanku i prirodi kometinog repa i o nekim pokazateljima koji govore u prilog obrtanja komete oko svoje sopstvene ose.

Kada je Heršel 1781. godine otkrio novo nebesko telo astronomi su požurili da izračunaju njegovu stazu, uz pretpostavku da je ona parabolična. Među njima je bio i Bošković. Na osnovu detaljnijeg proučavanja on je pretpostavio da se novo telo kreće po kružnoj stazi, a reč je o novoj planeti koja je dobila ime Uran. Međutim, tu se nije zaustavio, otišao je i korak dalje. Uočivši da dotadašnje metode za određivanje staza unapred pretpostavljaju oblik staze nebeskog tela, Bošković je pronašao metodu koja ne pretpostavlja oblik staze nebeskog tela i time se još jednom dokazao kao vrsni astronom. Rezultate svojih istraživanja je objavio 1782. godine u članku ,,Teorija nove zvezde najpre primećene u Engleskoj”.

Originalan nacrt Boškovićevog proučavanja staze Urana

Prethodnik teorije relaviteta

Bošković se u tri aspekta može smatrati prethodnikom relaviteta.

Prvo, on je vek i po pre Maha i Ajnštajna insistirao na načelu relativiteta, tj. da se ni na koji način apsolutno kretanje ne može razlikovati od relativnog. Boškovićeve tvrdnje, iako ne do kraja eksplicitne, jasno pokazuju bliskost njegovih shvatanja o prostoru i vremenu sa shvatanjima Ajnštajnove teorije relativiteta u XX veku.

Drugo,  vek i po pre Lorenca i Ajnštajna zastupao ideju o promeni dimenzije tela pri prenošenju tela s jednog mesta na drugo. To je osnovni pojam iz kojeg se razvila teorija relativiteta.

Treće, on je došao na zamisao da uvede neku drugu vrstu prostora koji bi imao četiri dimenzije.

Na osnovu svega toga, očigledno je da Boškovića treba posmatrati kao preteču teorije relativiteta.

Teorija atoma

U delu „Theoria philosophiae naturalis redacta ad unicam legem virium in natura existentium“, Bošković iznosi da je sve materija i kretanje. Po njemu je materija sastavljena od istih faktora, samo je različiti zakoni čine različitom. Borov model atoma je direktan potomak Boškovićevog modela atoma. On uvodi zakon sila, koje su odbojne na malim međuelektronskim udaljenostima, a privlačne na velikim udaljenostima, što kasnije dalje razvija Majkl Faradej. Atom svodi na središnju tačku oko koje se šire oblaci privlačno-odbojnih sila (Boškovićevo polje).

Danas…

Danas u Zagrebu postoji Institut za istraživanja na polju atomske fizike koji nosi njegovo ime. Atomsko društvo u Beogradu je nazvano po njemu, kao i jedan krater na Mesecu.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *