Ivo Andrić

Deveti oktobar 1892. godine – datum kada je rođen jedan od najvećih srpskih pisaca, Ivo Andrić. Jedini Srbin koji je postao dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1961. godine.

Biografija

Rođen je u selu Dolac kod Travnika, od oca Antuna i majke Katarine. Otac mu je preminuo kada je imao samo dve godine. Detinjstvo je proveo u Višegradu, gde je završio i osnovnu školu. Godine 1903. upisuje Veliku gimnaziju u Sarajevu, kada počinje da piše prve pesme. U “Bosanskoj vili” 1911. objavio je svoju prvu pesmu “U sumrak”. U tom periodu bio je vatreni pobornik integralnog jugoslovenstva i pripadnik pokreta Mlada Bosna, ali i strastveni borac za oslobođenje južnoslovenskih naroda od Austrougarske monarhije. Ivo je 1912. započeo studije na Mudroslovnom fakultetu Kraljevskog sveučilišta u Zagrebu. Tamo je učio, ali i pomalo posećivao salone družeći se sa zagrebačkom inteligencijom. Naredne godine prešao je u Beč, gde je slušao predavanja iz istorije, filozofije i književnosti. Pošto mu nije prijala tamošnja klima, već sledeće godine prešao je na Filozofski fakultet Jagelonskog univerziteta u Krakovu. Na Vidovdan, 28. juna 1914. godine, posle vesti o sarajevskom atentatu i pogibiji nadvojvode Franca Ferdinanda, Andrić je napustio Krakov. Odmah po dolasku u Split, sredinom jula, uhapsila ga je austrijska policija i odvela prvo u šibensku, a potom u mariborsku tamnicu u kojoj je, kao politički zatvorenik, ostao do marta 1915. godine. Ipak, ni u Zagrebu Andriću nije sasvim udobno, pa u oktobru 1919. godine počinje i svoju političku i diplomatsku karijeru kao činovnik u Ministarstvu vera u Beogradu. Vreme u Beogradu provodio je sa Milošem Crnjanskim, Stanislavom Vinevarom i Simom Pandurevićem. Samo godinu dana kasnije, Andrić kreće u svoj diplomatski pohod postavljanjem u poslanstvu u Vatikanu.

Dela

Pisao je pesme, romane, pripovetke i eseje. Njegov rad možemo podeliti u tri etape tj. faze. Prva, rana faza (predratna) započinje upravo 1911. i traje do 1920. U toj fazi preovladavaju poezija i poetska proza, a dela stvorena u toj fazi su zbirke pesama u prozi “Ex Ponto” (1918) i “Nemiri” (1920). U razdoblju između dva rata okreće se isključivo prozi i objavljuje zbirku pripovedaka “Put Alije Đerzeleza” (1920) i tri knjige sa naslovom “Pripovetke” (1924, 1931, 1936) sa tematikom iz prošlosti Bosne, turske i austrijske vlasti. Nakon drugog svetskog rata objavljuje romane “Na Drini ćuprija” (1945), “Travnička hronika” (1945), “Gospođica” (1945), “Prokleta avlija” (1953), zbirke pripovedaka “Nove pripovetke” (1948), “Priča o vezirovom slonu” (1948), “Lica” (1960), i dr. Uz beletristički rad bavio se i publicističkim i esejističkim radom.

IVO ANDRIC

Doktorat

Zbog nezavršenih studija i opasnosti da izgubi posao u Ministarstvu, upisuje u jesen 1923. godine Filozofski fakultet u Gracu, a u junu 1924. godine brani doktorsku disertaciju pod nazivom “Razvoj duhovnog života u Bosni pod uticajem turske vladavine”. Andrićeva doktorska disertacija, objavljena je u prevodu 1982. godine, u prvom broju časopisa “Sveske Zadužbine Ive Andrića”. Iste godine objavljuje nekoliko značajnih pripovedaka, koje se ubrajaju u njegova najpoznatija dela: “Mustafa Madžar”, “Ljubav u kasabi”, “U musafirhani” i “Dan u Rimu”.

Povratak u diplomatiju

Septembra 1924. godine vraća se u diplomatsku službu i krajem godine prelazi u Beograd u Političko odeljenje Ministarstva inostranih poslova.  Na predlog Bogdana Popovića i Slobodana Jovanovića, 18. februara 1926. godine, Ivo Andrić biva primljen za dopisnog člana Srpske akademije nauka i umetnosti. Na proleće 1928. godine premešten je za vicekonzula u Ambasadi u Madridu. Godine 1930. u Ženevi, počinje da radi kao sekretar stalne delegacije Kraljevine Jugoslavije pri Društvu naroda. Andrićeva diplomatska karijera ide uzlaznom linijom i on novembra 1937. godine biva imenovan za pomoćnika ministra inostranih poslova Kraljevine Jugoslavije. Te godine dobija i visoka državna odlikovanja Poljske i Francuske: Orden velikog komandira obnovljene Poljske i Orden velikog oficira Legije časti.

Drugi svetski rat

Vrhunac diplomatske karijere Ive Andrića je imenovanje za opunomoćenog ministra i izvanrednog poslanika Kraljevine Jugoslavije u Berlinu 1. aprila 1939. godine. Andrić stiže u Berlin 12. aprila, a 19. aprila predaje akreditive kancelaru Trećeg rajha – Adolfu Hitleru. U rano proleće 1941. godine Andrić nadležnima u Beogradu nudi ostavku.

Osnivanjem Saveza književnika Jugoslavije 1946. godine postaje predsednik Saveza. Tokom 1946. godine živi u Beogradu i Sarajevu, a 22. marta 1948. godine postaje redovan član Srpske akademije nauka i umetnosti, odeljenja literature i jezika, te odeljenja likovne i muzičke umetnosti.

Brak

Godine 1958. u šezdeset šestoj godini, Ivo Andrić se venčava sa svojom dugogodišnjom ljubavlju Milicom Babić, kostimografom Narodnog pozorišta iz Beograda, udovicom Nenada Jovanovića, bivšom službenicom jugoslovenske ambasade, koju je upoznao za vreme službe u Berlinu. Sa ženom se seli u svoj prvi stan – u Ulici Proleterskih brigada.

Nobelova nagrada

Predlog za dodelu Nobelove nagrade za književnost, potekao je od Saveza književnika Jugoslavije i Rodoljuba Čolakovića, koji je švedskom ambasadoru 1958. godine, predao prevod Andrićevih pripovetki, objavljenih pre Drugog svetskog rata u Nemačkoj. Drugi kontakt Kraljevske švedske akademije s delom Ive Andrića je roman “Na Drini ćuprija”, navodno neuspelim prevodom na francuski jezik, kog je Erih Koš, ponudio nekom izdavaču, ali knjiga nije izdana u Norveškoj. Istom prilikom Koš je primljen od sekretara Akademije Andersa Osterlinga, s kojim je pokušao naći nešto u arhivama o jugoslovenskim piscima. Međutim, o Andriću nije bilo priloga u registru Fondacije. Zvaničnu kandidaturu poslao je Aleksandar Vučo, tada sekretar Saveza književnika, pa je osim Andrića, predložen je i hrvatski književnik Miroslav Krleža. Dobijanjem Nobelove nagrade 1961. godine, Krležin odnos prema Andriću se menja, pa ga on katkad naziva fra-beg Ivo, aludirajući time na Andrićevu fratarsku uzdržanost i na njegove istočnjačke, gospodske manire. Nagrada je Andriću uručena 10. decembra 1961. godine, na svečanosti na kojoj je pročitao svoj govor “O priči i pričanju”.

visegrad

Smrt

Nakon smrti Andrićeve supruge Milice, on je nastojao da svoje društvene aktivnosti svede na minimum, mnogo je čitao i malo je pisao. Zdravlje ga je polako izdavalo zbog čega je često boravio u bolnicama i banjama na lečenju. Trinaestog marta 1975. godine svet je napustio jedan od najvećih srpskih pesnika. U Aleji zaslužnih građana, na Novom groblju u Beogradu, 24. aprila 1975. godine, nedaleko od groba supruge Milice, položena je urna s pepelom Ive Andrića.

Godine 2012. u Beogradu je odlučeno da se na svim tačkama grada gde je Andić provodio vreme (radna mesta, parkovi, kafane) postave male table sa odgovarajućom oznakom i imenom srpskog velikana.

Zanimljivosti

Ivo Andrić je pisao nalivperom u sveske tvrdih, tamnih korica. Rukopis mu je bio prilično nečitak, ali je mogla da ga dešifruje njegova stara saradnica gospođa Vera Stojić.Ona je prekucavala stranice na mašini, pa bi ih posle toga zajednički sređivali.

Većina pisaca toga doba, posle sednica Udruženja književnika, obično bi sišli u Klub književnika. Ivo Andrić bi svima, diskretno, platio piće. Jednom prilikom mu je prišao Ivo Kusalić, vlasnik

kluba i pitao: ”Druže Andriću, večeras imamo divnu kolenicu, mladu jagnjetinu, sjajne bifteke, hladnu guščiju džigericu.”. Andrić ga je gledao zbunjeno: “Imenjače, ja danas pre podne nisam istovarao ugalj na železničkoj stanici. Donesite mi, molim vas, jedan čaj”.

Priče da su Andrić i Branko Ćopić bili tvrdice, potpuno su netačne. Andrić je imao urođenu prirodnu otmenost koja ne dozvoljava da se čovek razbacuje novcem i pokazuje da ga ima. To je potpuno različita stvar od cicijašluka.

Mnogi smatraju da je bio mason, za šta postoje i konkretni dokazi. Istoričar Nenad Petrović pronašao ga je prilikom revizije dokumentacije u Vojnom arhivu, a koji je uključivao rukom ispisanu izjavu o vremenu koje je proveo u društvu (početak 1925. – jesen 1926.).

Izvori slika: www.rtv.rs, www.e-novine.com, www.viabalkans.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *