Život i dela Miloša Crnjanskog

Miloš Crnjanski, jedan od naših najvećih romanopisaca, rođen je u Čonogradu (Mađarska) 26. oktobra 1893. godine. Većinu svog života proveo je kao politički emigrant u inostranstvu. Živeo je oskudno u patrijarhalno-građanskoj porodici, kasnije je opisivao sledeće: „mati me je povijala u istom koritu u kojem je i hleb mesila.“

Nakon smrti svoga oca odlučuje da bude najbolji u školi

Odrastao je u Temišvaru, gde je i završio srpsku osnovnu školu i gimnaziju. Godine 1908. prvi put putuje u Beograd, gde upisuje Filozofski fakultet, i to studije istorije umetnosti i filozofije. Pred odlazak iz Temišvara napisao je zbirku pesama koju je poslao uredniku časopisa Bosanska vila. Samo jedna pesma biva objavljena i to „U početku beše sjaj.“

Crnjanski je izjavio: „Do smrti svoga oca, do petog razreda gimnazije, bio sam osrednji đak. Onda se reših da ubuduće budem među prvima.“

Prva drama pod nazivom „Maska“

Za vreme Prvog svetskog rata bio je vojnik, kasnije oficir u austrijskoj vojsci. Rat se odrazio u njegovom stvaralaštvu, naročito zbog činjenice da se borio protiv pripadnika svog naroda.

Veći deo ratnih dana provodi u bolnici jer biva zaražen kolerom. Doživljava prvu stvaralačku krizu i prestaje da piše pesme. Po okončanju rata, u decembru, odlazi u Zagreb. Društvo hrvatskih književnika (čiji je član postao te godine) štampa njegovu prvu knjigu – „poetičnu komediju“ pod nazivom „Maska“.

Uživao je u kulturnom životu Beograda te je stoga i često viđen u društvu Ive Andrića i Meše Selimovića .

U Srpskom književnom glasniku 1920. štampa „Sumatru“ i „Objašnjenje ‘Sumatre’“, manifest ekspresionizma u srpskoj književnosti. Iza sebe ima mnoštvo objavljenih članaka, dramu, objavljenu zbirku pesama („Lirika Itake“), knjigu proze, uređivačko iskustvo u popularnim listovima („Književni jug“, „Dani“).

Rat, Seobe i njegova kasnija dela

Godine 1922. u časopisu „Putevi“ objavljuje poemu „Stražilovo“. Bavio se novinarstvom, pa je tako bio stalni saradnik „Politike,“ „Vremena“, časopisa „Naša krila“, kao i „Almanaha jadranske straže“.

Crnjanski se našao u dvoboju 1926. godine kom je prethodio verbalni sukob između njega i petorice jugoslovenskih vazduhoplovnih oficira. Četvorica su odbila da se tuku, ali ne i oficir Tadija Sondermajer. Crnjanski je imao pravo prvog pucnja. Pesnik je promašio Sondermajera. Oficir je zatim mirno nanišanio u Crnjanskog i tri puta neuspešno pokušao da povuče okidač.

Po arhivima i bibliotekama prikuplja građu za roman „Seobe“, a objavljuje ga 1927. godine u Srpskom književnom glasniku. U bombardovanju Beograda, 6. aprila 1941, porušena je kuća u kojoj je Crnjanski nekada stanovao i uništena su mnoga dela. Godine 1942. se obratio Direkciji za informativnu službu pri emigrantskoj Vladi Kraljevine Jugoslavije sa rečima: „Ne pišem ništa. Rat je. Ne peva se u kući mrtvaca.“

Posle rata pokušao je da živi od pisanja. Kako u tome nije uspeo, bavio se se raznim fizičkim i službeničkim poslovima nedostojnih njegovih kvalifikacija (službenik je u obućarskoj radnji, radi kao raznosač u knjižari i sl). Po sopstvenom svedočenju, bio je „vrlo blizu samoubistva“. Jedinu utehu pruža mu biblioteka Britanskog muzeja. „Život je mene terao da pišem, budila mi se želja za životom i nada u povratak na svoje mesto u srpskoj književnosti.“ Ostala značajna dela objavljena posle rata su: „Subotička Minerva štampa“, „Druga knjiga Seoba“, „Dnevnik o Čarnojeviću“, „Roman o Londonu“. Godine 1956. piše „Lament nad Beogradom“.

Poslednje godine njegovog života

Poslednjih godina oboljeva od arterioskleroze, gubi volju za životom, povremeno se gubi i teško se kreće.

U svojoj osamdeset četvrtoj godini, umire u bolnici. Nakon obdukcije, konzilijum lekara konstatuje da je smrt uslovljena ne organskim, već psihosomatskim razlozima.

Sahranjen je 2. decembra 1977. na Novom groblju u Beogradu, u Aleji zaslužnih građana.

[ratings]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *