Milutin Milanković

Milutin Milanković, još jedan ali ne i manje važan naučnik, rođen je 28. maja 1879. u Dalju. Osnovnu školu nije pohađao redovno, stoga je imao privatne profesore i sva četiri razreda položio je u jednoj godini. Po završetku četiri razreda 1889.godine, upisuje se u Realnu gimnaziju u Osijeku. Godine 1896. upisuje se na studije građevinske tehnike, gde za šest godina stiče zvanje diplomiranog inženjera, a 1904. godine postaje doktor tehničkih nauka. Od 1905. do 1909. radi kao građevinski inženjer u nekoliko bečkih kompanija, a afirmaciju stiče kao projektant armirano – betonskih građevina. Prijavljuje šest patenata čijom primenom su se izgradili brojni objekti na području tadašnje Austrougarske monarhije.

Milanković je po profesiji bio građevinac, astronom, matematičar, geofizičar, ali iznad svega utemeljivač moderne klimatologije i klimatskog modeliranja. Radeći na problemu uticaja astronomskih faktora na klimu u toku geološke prošlosti Zemlje, Milanković je na egzaktan način objasnio periodizacije nastanka, razvoja i povlačenja glacijalnih faza u toku proteklih 600 000 godina. Primenjujući matematički aparat i koristeći prethodna saznanja, a uz  pomoć svog kolege, astronoma Vojislava Miškovića, dokazao je da su precesija, promena nagiba ose rotacije i ekscentrična putanja Zemlje oko Sunca, dominantni dugoperiodični faktori na promenu klime u geološkoj prošlosti.

Milankovićev kalendar

Još jedan od pronalazaka Milutina Milankovića je kalendar. Njegov kalendar je do sada najpreciznije urađen kalendar. Gregorijanski je imao dva krupna nedostatka: za godinu je uzimano da ima 365 i 1/4 dana i da 235 lunarnih meseci predstavlja tačno 19 solarnih godina. Milutin je svoj kalendar bazirao na opovrgavanju tadašnjih 13 dana. Novi kalendar je doveden na isti datum kao Gregorijanski, prestupne godine mogu biti one koje su deljive sa četiri bez ostatka, a sekularne godine biće samo onda prestupne ako njihov broj vekova kada se podeli sa devet daje ostatak dva ili šest. Sve ostale sekularne godine su proste iliti neprestupne, što daje potpunu preciznost do 2 800. godine, odnosno do tada ne može biti nikakvog razmimoilaženja sa sadašnjim Gregorijanskim kalendarom. Ovako koncipiran Milankovićev kalendar je trebalo korigovati tek posle 28 800 godina, ali, nažalost, ni do dana današnjeg, iako je u suštini prihvaćen na Svepravoslavnom kongresu 30. maja 1923. godine u Carigradu, nikada nije zaživeo.

Milanković je istovremeno i jedan od tvoraca tektonike ploča koja se intenzivno primenjuje u geologiji. Na nagovor klimatologa Kepena i geofizičara Vegenera, razradio je numeričku sekularnu putanju polova rotacije čime je dokazao da je položaj kontinenata u geološkoj prošlosti bio bitno drugačiji od savremenog, odnosno da su se oni tokom vremena kretali. Kasnije je modernim geofizičkim  merenjima, satelitskom geodezijom i radio-signalima potvrđenja tačnost ovih proračuna.

 9180389664ef3d435b23d3197266449_orig

Dela

“Kanon osunčavanja Zemlje i njegova primena na problem ledenih doba” predstavlja najznačajnije delo srpske nauke u dvadesetom veku, a proračun količine osunčavanja i srednje godišnje temperature Marsove površine i donjeg sloja njegove atmosfere, dokazano je kasnijim kosmičkim istraživanjima. Najvažnije je upravo to, da su svi proračuni koje je Milutin napravio bili potpuno tačni.

Milanković je umro 12. decembra 1958. godine. Za sobom je ostavio niz udžbenika. Posebno su bili korišćeni oni iz nebeske mehanike koju je držao na Beogradskom univerzitetu od svog dolaska 1909., pa sve do penzionisanja 1955. godine. Njegova dela kao što su “Istorija astronomske nauke”, “Kroz carstvo nauka”, “Tehnika u toku davnih vekova” i “Nauka i tehnika tokom vekova” predstavljaju najlepše popularne naučne tekstove na srpskom jeziku, a roman “Kroz vasionu i vekove” predstavlja njegov zaštitni znak. Danas mu svi priznaju da je najveći putnik kroz prostor i vreme. Njegovi memoari “Uspomene, doživljaji i saznanja” u potpunosti oslikavaju kakav je bio i kao čovek i kao naučnik.

U Milankovićevu čast jedan krater na Mesecu, jedan na Marsu i jedan planetoid nazvani su njegovim imenom. Jedna od budućih ekspedicija na Mars nosiće Milankovićevo ime. UNESCO je  2009. godinu, povodom 130. godišnjice Milutinovog rođenja, proglasio Milankovićevom godinom. U svetu se održavaju međunarodni naučni simpozijumi posvećeni Milankoviću, a globalna promena klime na Zemlji čini njegovo delo trajno aktuelnim.

[ratings]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *