Vinča – čudesna priča o životu (prvi deo)

Skoro je izašao naslov u novinama da je „Belo Brdo“ ponovo otvoreno za posetioce posle sanacije krova, pa je stoga i usledila inspiracija za ovim tekstom.

Arheološki lokalitet „Belo brdo“ nalazi se u istoimenom naselju, nadomak Beograda, na četrnaestom kilometru od Beograda ka Smederevu. Priča o lokalitetu počinje pričom o prvom srpskom školovanom  arheologu i profesoru Miloju M. Vasiću (1869-1956).

Rad, rad i samo rad

U svojoj plodnoj karijeri, profesor Vasić je prešao dug i trnovit put, od srednjoškolskog nastavnika u unutrašnjosti, profesora gimnazije u Beogradu, preko čuvara Narodnog muzeja, pa sve do profesora Univerziteta i akademika.

Sve to, profesor Vasić je postigao zahvaljujući radu i ljubavi prema struci. Uvek je govorio „Rad, rad i samo rad.“ On  je istražio samo jedan manji deo nalazišta. Od nekih 15 hektara, on je istražio 400 kvadratnih metara.

Na tih 400 kvadratnih metara, Vasić je iskopao arheološki sloj debeo deset metara. U tih deset metara iskopano je više od 7 000 godina života u kontinuitetu. Što znači da u Vinči postoji život u kontinuitetu od 5 500. godine pre nove ere pa do danas, s obzirom da se tu i danas živi.

Zanimljivo je da je osamdeset procenata tog sloja nastalo u neolitu što praktično govori da se u Vinči tada i najintenzivnije živelo. Vinča je u neolitu bila i kulturno sedište tadašnje Evrope.

12

Od neolita do danas

Arheolozi su po današnjoj savremenoj Vinči, tu neolitsku kulturu nazvali vinčanska kultura. A istraživanja su pokazala da je taj narod živeo na mnogo većem prostoru od prostora današnje Srbije.

3

Prvo naselje u Vinči osnovano je u srednjem neolitu i to naselje pripada starčevačkoj kulturi. To je naselje koje se nalazi na deset metara dubine od površinske kote i to je naselje zemuničkog tipa.

Starčevci  su bili prvi zemljoradnici koji su živeli na ovim prostorima, a u finalnom neolitu starčevačku kulturu na ovim prostorima zamenila je vinčanska  kultura tako da na nalazištu u Vinči imamo nadzemna naselja vinčanske kulture sa velikim nadzemnim kućama.

Početak neolita na svim prostorima obeležila je kultura lepenskog vira. U sredini neolita je starčevačka kultura, a vinčanska kultura je obeležila njegov kraj. To su tri kulture koje se vremenom nadovezuju jedna na drugu i koje su obeležile neolit. Neolitski vinčanci i njihovi savremenici su izmislili način da zemlju obogate (đubrenjem i navodnjavanjem) i po prvi put se stvaraju stalna naselja gde generacije i generacije žive na jednom mestu, vezani za jedan prostor.

Po prvi put imamo stalno mesto za život i kao posledicu toga počinje i izgradnja kuća (oni koji su se selili pravili su privremene objekte za stanovanje – zemunice, kolibe, šatore). Kuće su pravljene od drveta, prepleta od pruća za povezivanje, a malterisane su mešavinom blata i pleve. Malterisane su i spolja i iznutra i tako se dobijala odlična izolacija. Bile su prekrivene trskom, imale su podpatosne grede preko kojih je opet nanošen sloj blata i pleve. 

45

Posebno je zanimljivo da su te kuće pravljene u nizu, jedan niz pa drugi iste orijentacije (jugoistok-severozapad) što govori o prvom urbanom naselju sa pravilno orijentisanim kućama. Kuće su imale prozore prekrivene istanjenim kožama, a za zagrevanje su korišćene peći, a ne otvoreno ognjište.

Za osvetljenje su korišćene uljane lampe koje su sagorevale životinjsku mast. Pronađeno je i dosta životinjskih kostiju, a analizom je utvrđeno da su to kosti uglavnom domaćih životinja (sami su ih gajili).

Daljom botaničkom analizom tla, utvrđeno je da su gajili žitarice – ječam i pšenicu što znači da nisu zavisili od lova i ribolova već da su počeli sami da gaje proizvode za hranu.

U to vreme moglo se putovati samo rečnim dolinama tako da su vinčanci vrlo lako mogli da trguju i putuju sa okolnim narodom. Na ovom prostoru ukrštaju se veliki rečni tokovi: ušće Save u Dunav, ušće Tamiša, Tise, a dole ušće Morave. Dakle, odakle god da se krene iz Evrope, lako se dolazilo na ove prostore.

U to vreme ljudi prave višak i hrane i predmeta i sa njima počinju da trguju u vremenu kada su ljudi upućeni jedni na druge.

Vinčanska civilizacija traje oko hiljadu godina. Dolaskom plemena sa istoka koji donose drugi način života, počinje metalno doba.

Vinča je bila metropola u neolitu, a u metalnom dobu je bila samo jedan od mnogih naselja.

U Vinči, takođe, postoji i groblje iz srednjeg veka koje se nalazi iznad samog nalazišta praistorijskih slojeva. To je hrišćansko groblje, a pronađeno je oko hiljadu takvih grobova.

Zahvaljujući tome ceo prostor ispod groblja je ostao očuvan do današnjih dana jer običaji našeg naroda ne dozvoljavaju nikakvu gradnju ni obradu zemljišta iznad.

Postoje pisani i arheološki dokazi i tragovi da je na ovom prostorima u kontinuitetu bio život od neolita do danas.

[ratings]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *