Katakombe

Da li ste ikada razmišljali šta se krije pod zemljom? Da li ste znali da nas samo nekoliko metara deli od nekog sasvim drugog sveta? Da li biste se usudili da zavirite u mračne hodnike podzemlja?

Naziv katakombe potiče od latinske reči catacumbaе i koristi se za podzemna groblja. U širem smislu ovaj naziv se koristio za drevne podzemne i tajne prolaze u vreme kada hrišćanstvo nije bilo priznato kao religija. Prve katakombe izgrađene su u II veku. Služile su kako za sahranu umrlih, tako i kao skloništa živima. Sve katakombe su se nalazile izvan zidina grada i bile su isklesane u mekoj steni.

Šta je dovelo do izgradnje katakombi?

Hrišćanstvo je od samog nastanka nadnacionalna, univerzalna religija. Osnovne ideje koje je donelo hrišćanstvo su bile opasne i strane robovlasničkom društvu. U prvom veku nove ere hrišćani su se tajno okupljali na zajedničkim verskim obredima, propovedima i molitvama.

Zajednica hrišćanskih vernika bilo je u svim delovima Rimskog carstva, i u njima je imovina bila zajednička. Prema Rimskom zakonu, grobna mesta su bila sveta (sacrosanct) pa su Rimljani retko progonili hrišćane u katakombama.

Uređenje i izgled katakombi

Katakombe su najpre imale i nadzemni deo u vidu dvorišta sa tremom, kao i sobu za zajedničku ishranu, međutim, kako su hrišćani vremenom bili sve više progonjeni, u III veku katakombe su ostale bez nadzemnih delova. Pošto se ni tada nisu osećali potpuno sigurno, ljudi su zazidali postojeće ulaze i napravili nove, tajne. Hodnici su najčešće bili dugi tri do četiri kilometra, a široki tek toliko da se dva pogrebnika mogu mimoići.

Stepenice koje vode u ove hodnike bile su ponekad i do 12 metara ispod zemlje, a pri njihovom dnu su se hodnici račvali u brojnim pravcima. Vremenom, katakombe su se proširile u sistem podzemnih hodnika, izgrađenih u nekoliko spratova sa proširenjima – cubicule и cryptae. Kubikule su se sastojale od tesnih hodnika u čije su se zidove usecale niše, u koje su se smeštala tela mrtvih, da bi potom bila zazidana. Kubikule su zapravo bile porodične grobnice, dok su još veće prostorije, kripte, predstavljale hramove u kojima su hrišćani obavljali svoja bogosluženja. U njima je obično podizan grob mučenika: on je služio kao Presto. Imale su dva ili više nivoa. Bez pomoći vodiča, čovek se i danas može lako izgubiti u tom lavirintu, tim pre što su hodnici raspoređeni u nekoliko spratova pa se sa jednog sprata neprimetno može preći na drugi.

Grobovi u katakombama su imali različite oblike: niša u zidu sa sarkofagom, četvrtasta niša loculi zatvorena vertikalnom pločom, veća nasvođena niša arcosolia sa grobom na dnu, zatvorenim horizontalnom pločom. Tela su umotavali u platno i prskali raznim mirisima, verujući da će na taj način sačuvati tela od truljenja. Na grobu se obično nalazila ploča na kojoj su bili urezani datum rođenja, datum smrti i simbol religije.

Slikarstvo

Najstariji primeri ranohrišćanske umetnosti nađeni su upravo u katakombama. Pojavljuju se motivi Dobrog Pastira i označavaju početak ikonografije. Uočavaju se ornamentalne dekoracije, predstavljanje ptica i primenjuju se simboli: golub koji označava mir, jagnje kao simbol čistote i bezgrešnosti, feniks – simbol besmrtnosti duše, riba kao simbol Isusa Hrista. Što se boja tiče, bela je znak nevinosti, crvena označava vladara a nebo plava boja je znak božanske moći. U IV veku se javljaju Biblijski motivi i sve više se pojavljuje lik Isusa Hrista u slikarstvu.

Katakombe su oslikavane zanimljivim freskama. U početku jednostavnim kompozicijama, a kasnije nastaju i brojni ciklusi ekspresivnih slika prema Starom i Novom Zavetu, scene iz svakodnevnog života i portreti.

Priznavanjem hrišćanstva za državnu religiju, hrišćani napuštaju katakombe i počinju graditi crkve koje se baziraju na grčkim i rimskim bazilikama. Nisu želeli da upotrebljavaju paganske građevine za svoje molitve, te su oblike bazilike prilagodili za svoje potrebe.

Predmeti, natpisi i slike u katakombama vanredno su važni za istoriju hrišćanske umetnosti, života i običaja. Danas je moguće videti samo mali deo ono što je činilo katakombe. Ipak, i ono što je opstalo do današnjih dana govori nam da je nekada tu postojao čitav jedan svet, skriven duboko pod zemljom, koji je negovao načelo zajedništva i jednakosti. Verovali su u ljubav, deljenje hrane i pića, i zbog toga prihvaćeni samo kod nižih, siromašnih slojeva društva. U najtežim trenucima, u trenucima progona, mir i slobodu pronalazili su upravo u mračnim hodnicima katakombi.

Beogradske tajne

Svima je danas poznato da pod Beogradom leže tragovi iz vremena progona hrišćana. Najpoznatiji su svakako oni ispod Tašmajdana i Kalemegdana, ali postoji i izgubljeni grad Žrnov pod Avalom, i najstarija kuća koja se nalazi na Dorćolu a krije podzemne prolaze koji vode u samo središte grada.

Pretpostavlja se da ispod Tašmajdana postoji sedam pećina. Kroz njih su prolazili vodovodi, a građene su i kripte i riznice. Još u rimsko doba tu se nalazio kamenolom, a od tašmajdanskog kamena su pravljeni sarkofazi. Naziv je turskog porekla, od reči “taš” što znači kamen i “majdan” – turski izraz za rudnik.

Podzemni lavirinti ostaće misterija još neko vreme, jer su tokom povlačenja Nemci minirali neke od prolaza, tako da se ne može sa sigurnošću utvrditi šta su sve povezivali i krili.

Malo ko danas zna da, šetajući ovim parkom, hoda po starom prestoničkom groblju. Do 1886, kada je groblje preseljeno u današnju Ruzveltovu ulicu, na Tašmajdanu su sahranjeni mnogi važni ljudi poput Đure Jakšića i Josifa Pančića koji je pokopan u specijalnom sanduku od čuvene Omorike.

Priča beogradske tvrđave duga je gotovo dva milenijuma, a njeni rušitelji i graditelji ostavili su mnoge, još uvek nedokazane, tragove. Od jednog grebena na desnoj obali Save, preko rimskih legija, turskog blaga u katakombama i Austrijanaca, definitivno najveća misterija jeste “rimski bunar”. Iako naučnici i arheolozi uporno ponavljaju da to, em nije rimski jer su ga zapravo izgradili Austrijanci, em takođe nije bunar, narod ipak veruje u nešto mističnije priče. Mnogo je neosvetljenih ubistava u vezi sa ovim “pupkom sveta” kako su ga neki nazivali, pa ipak, bio je inspiracija mnogim čuvenim režiserima i piscima.

[ratings]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *