Ko je bio Stefan Nemanja?

Freska iz kraljeve crkve u Studenici, oko 1314.
Freska iz kraljeve crkve u Studenici, oko 1314.

Stefan Nemanja (1166-1196) je bio rodonačelnik dinastije Nemanjića, najznačajnije srpske srednjovekovne vladarske dinastije, koja je vladala Srbijom u periodu od 1166. do 1371. godine. Njen značaj u srpskoj istoriji i svesti proističe iz činjenice da je za njenu vladavinu vezano osnivanje nezavisne srpske srednjovekovne države, njen najveći ekonomski i kulturni uspon, kao i stvaranje autokefalne srpske pravoslavne crkve.

Stefan Nemanja se rodio najverovatnije 1113. godine u Zeti, i upravo je tu krunisan od strane latinskih sveštenika. Bio je četvrti, najmlađi sin vlastelina Zavide. Po povratku porodice u Rašku, Nemanja je drugi put kršten, po pravoslavnom obredu.

Sredinom 12. veka Srbija je još uvek bila vizantijski vazal, i bila je u obavezi da šalje vojne odrede vizantijskom caru prilikom pohoda. Vizantijski car je takođe imao veliki uticaj na prilike u zemlji, pošto je uticao na postavljanje velikih župana u Srbiji.

Na prestolu Vizantije se tada nalazio moćni car Manojlo I Komnin (1143-1180), koji je uspeo da obnovi moć Vizantije, i on je 1163. godinna vlast u Srbiji postavio Nemanjinog brata Tihomira, dok su ostala braćadobila udeone kneževine. Tako je Nemanjana upravu dobio župe Toplicu, Ibar, Rasinu i Reke.

Nemanja je nastojao da ojača svoju vlast i da bude što samostalniji u odnosu na Tihomira. Njegova politika je dovela do sukoba sa ostalom braćom, i Nemanja je ubrzo zatočen. Ipak,  uspeo je da se oslobodi, a potom i zbaci Tihomira sa vlasti, nanevši mu poraz u bici kod sela Pantina, na Kosovu. Sam Tihomir je u bici izgubio život, dok su ostala braća prišla Nemanji.

Vladavina Stefana Nemanje i odnos sa Vizantijom

Tokom svoje duge vladavine, veliki župan Stefan Nemanja je više puta dolazio u sukob sa Vizantijom. Glavni oslonac Stefana Nemanje u borbi protiv Vizantije bile su Ugarska i Mletačka republika. Međutim, dokle god se na prestolu Vizantije nalazio moćni car poput Manojla, Nemanja nije mogao da postigne ništa značajnije.

Vizantija je uspostavljanju ovakvih veza pribegavala onda kada nije bilo drugih načina za potčinjavanje. Ovaj brak je znatno doprineo ugledu Nemanjića u očima savremenika. Srbija je od vazalne države postala saveznik Vizantije i nezavisna država.

Drzava_stefana_nemanje

Odnos prema crkvi

Na unutrašnjem planu, Nemanja se oslanjao u potpunosti na crkvu, kojoj je pomogao u borbi protiv jeretika. Takođe, darivao je crkvi brojne posede i povlastice, i podigao je brojne manastire, od kojih su najznačajniji manastir Studenica i manastir Đurđevi Stupovi.

Povlačenje sa prestola

Ubrzo nakon izmirenja sa Vizantijom, Stefan Nemanja se odrekao vlasti na državnom saboru u Rasu, 1196. godine, i za velikog župana proglašen je Stefan, svakako pod uticajem Vizantije. Tom prilikom je prekršeno pravilo primogenotire, po kome najstariji sin ima prednost u nasleđivanju. Najstariji sin Vukan jesamo zadržao oblasti kojima je upravljao.

Život nakon povlačenja sa prestola i zamonašenje

Hilandar
Hilandar

Nakon povlačenja sa prestola, Nemanja se zamonašio i dobio ime Simeon. Istovremeno se zamonašila i njegova žena, koja postaje monahinja Anastasija. Po zamonašenju, proveo je kratko vreme u manastiru Studenici, a potom odlazi na Svetu Goru, gde se nalazio njegov najmladji sin Rastko, kao monah Sava. Njihovim zajedničkim nastojanjem od vizantijskog cara je dobijen ranije zapušteni Hilandar, koji su zajedno obnovili. U obnavljanju Hilandara im je veliku materijalnu podršku pružio i veliki župan Stefan Nemanjić.

Monah Simeon je preminuo u Hilandaru, 13. februara 1199. godine, i njegove mošti se danas nalaze u manastiru Studenica. Ubrzo nakon smrti, Simeon je proglašen za sveca.

Izvor fotografija: politika.rs, politikin-zabavnik.rs, rts.rs

[ratings]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *