Srbija u vreme kraljeva Dragutina i Milutina

Dragutin kao srpski kraljStefanDragutin

Nezadovoljan svojim položajem u kraljevstvu, kao i činjenicom da njegov otac, kralj Uroš I (1243-1276) nije poštovao obaveze preuzete ugovorom sa Ugarskom, princ Dragutin se pobunio protiv svoga oca 1276. godine, i porazio ga kod Gacka, nakon čega se njegov otac povukao sa vlasti.

Za položaj Dragutina u državi veoma je bilo važno držanje njegove majke, kraljice Jelene, pa joj je kralj Dragutin odvojio jedan deo države (Zeta, Trebinje) u kojem je ona samostalno vladala više od tri decenije. Zauzvrat, ona mu je dala oprost za svrgavanje oca sa prestola.

Nezadovoljstvo vlastele

Kako su za vreme vladavine njegovog oca materijalne mogućnosti zemlje porasle, ratoborno raspoloženje vlastele prema Vizantiji je poraslo. Međutim, za vreme kralja Dragutina nije bilo nikakvih uspeha protiv Vizantije, pa je ovaj raskorak između želja i ostvarenja svakako činio vlastelu nezadovoljnom. Da stvar bude gora, vizantijski odredi su upali na jug srpske države, u poslednjoj godini njegove vladavine.Dragutin

Pazi kako jašeš!

Početkom 1282. godine, kralj Dragutin je nesrećno pao sa konja pod Jelečom i povredio nogu. O povredi koju je kralj tom prilikom zadobio, teško je reći ali imajući u vidu da je već naredne, 1283. godine učestvovao u pohodu svoga brata ukazuje da povreda nije bila toliko ozbiljna, kao što se činilo. Ipak, povreda je vlasteli dala povod da ga smakne s vlasti i kralj je na saboru u Deževu predao vlast svom mlađeg bratu Milutinu.DinarKraljDragutin

Odredbe Deževskog sabora se uprkos svojoj važnosti ne mogu sasvim precizno rekonstruisati pošto izvori daju oprečne podatke. Ipak, čini se da je bilo predviđeno da Milutin doživotno ostane na vlasti, kada bi ga nasledio jedan od Dragutinovih sinova, koji bi se odrekao zvanične titule kralja. Ovaj sporazum je verovatno i sadržao klauzulu po kojoj je u Dragutinovim rukama ostala posebna oblast, u severnim krajevima tadašnje srpske države, što ne čudi ako se ima u vidu da je bio upućen na ugarski dvor porodičnim vezama.

Milutin – najmoćniji srpski vladarMilutin

Deževski sabor je imao velikih posledica za srpsku istoriju, jer je na presto došao ambiciozni i uporni vladar, koji je ujedno predstavljao i ratobornu vlastelu koja se zalagala za veliku ekspanziju ka jugu i jugoistoku. Upravo sa njegovim dolaskom na presto počinje epoha značajnih osvajanja vizantijskih teritorija.

Pohod do Svete Gore i Egejskog mora

Na samom početku vladavine kralja Milutina, srpske trupe su krenule protiv Vizantije, i uspele su da osvoje severni deo današnje Makedonije, uključujući i grad Skoplje. Vizantija je na srpska osvajanja odgovorila slanjem vojske, koja ništa nije postigla. Srpski kralj se spremao za ozbiljan protivnapad, kojim bi ostvario ozbiljnije uspehe. Svestan težine ovakvog poduhvata, on je zatražio pomoć od svog brata Dragutina, i njih dvojica su uspeli da stignu sve do Svete Gore i Egejskog mora. Ovaj pohod je ujedno bio i poslednji veliki pohod srpske vojske, premda je u narednom periodu bilo pograničnog četovanja koje je predstavljalo veliki problem za Vizantiju.

Povratak otpisanog

Položaj Dragutina se znatno promenio u godinama nakon abdikacije, budući da je kao zet ugarskog kralja dobio Mačvu, severoistočnu Bosnu i Beograd. Ova teritorijalna proširenja su bitno uvećala ugled i moć Dragutina, koji je u svojoj oblasti suvereno vladao i vodio samostalnu politiku. Tom prilikom se sukobio sa dva bugarska velikaša, koje je uz pomoć svoga brata, kralja Milutina porazio 1291. godine, i nakon čega je svojim posedima pripojio Braničevsku oblast.MilutinVsTartars

Ovo osvajanje je dovelo do reakcije najpre vidinskog kneza Šišmana, koji će razoriti Žiču, a potom i Tatarskog kana. Međutim, srpski kralj se tom prilikom još jednom pokazao kao vešt političar i vojskovođa – uspeo je da porazi vidinskog kneza, dok je diplomatskom akcijom otklonio veliku opasnost koja je Srbiji pretila od Tatara. Tom prilikom je njegov najstariji sin Stefan (kasnije kralj Stefan Dečanski) poslat kanu kao zalog mira.

Peti brak – peta sreća

Vizantija je još jednom, 1297. godine preduzela pohod protiv Srbije, ali je i on propao, što je dodatno pogoršalo položaj carstva u današnjoj Makedoniji, i nakon čega je carstvo bilo spremno da pregovara o trajnom miru. Tom prilikom bi bio sklopljen brak sa sestrom cara Andronika II, i srpski kralj je iz više razloga bio zainteresovan za ovu ideju, pošto bi mu ovaj brak pored velikog prestiža osigurao dotadašnja osvajanja i potvrdio pravo na presto.

Međutim, uprkos velikoj želji srpskog kralja, pregovori sa Vizantijom su bili dosta teški, i trajali su dve godine. Tako je vizantijski izaslanik Teodor Metohit čak pet puta dolazio u Srbiju u periodu od 1297-1299. godine. Ove pregovore je svakako otežavalo protivljenje srpske vlastele, kao i odbijanje careve sestre da se uda za kralja Milutina, koji je u tom trenutku već bio u braku, i koji bi se u slučaju sklapanja braka oženio po peti put. Vizantijski car Andronik se tako našao u teškoj situaciji, i bio je prinuđen da ponudi ruku svoje kćerke Simonide, koja je imala nepunih šest godina.

Konačno, brak je sklopljen 1299. godine, i osvojene zemlje severno od linije Ohrid – Prilep – Štip srpski kralj je dobio kao miraz.

 

Stanje u Srbiji nakon sklopljenog mira

Ovaj mir je izazvao jake reakcije u Srbiji. Nekadašnji srpski kralj Dragutin je svakako bio nezadovoljan, budući da je upravljao približno jakom i velikom državom, a nije se spominjao u mirovnom ugovoru. Takođe, brak je otežao inače složenu i nejasnu situaciju u pogledu nasleđa. Premda nezadovoljan, morao je da odloži napad na neko vreme, budući da je Milutin dobio podršku i pomoć svog novog tasta.

Sukob kraljeva

Borbe između kralja Milutina i Dragutina započinju najkasnije 1301. godine, i trajale su sa prekidima do 1312. godine. Tokom rata, Dragutin je napravio veliku grešku umešavši se iste godine i u borbe za ugarski presto. Tako je ne samo izgubio podršku Ugarske, već je došao u nemoguću situaciju, da se istovremeno bori na dve strane, za dve krune.

O uslovima pod kojima je mir sklopljen nije ništa poznato, ali se čini da su se vratili na početne položaje.

Pobuna mladog kralja Stefana

Jedini izvor koji govori o sukobu oca i sina potiče iz pera kasnije srpskog arhiepiskopa Danila, koji u ovom sukobu u potpunosti staje na stranu kralja Milutina.

Prema njegovom kazivanju, mladi kralj Stefan je 1314. godine pod pritiskom vlastele, ali svakako i sam zainteresovan, odlučio da zbaci oca s vlasti. Međutim, kralj Milutin je ušao u njegovu oblast, nakon čega su usledili pregovori i predaja mladog kralja. Prema daljem kazivanju Danila, otac mu nije velikodušno oprostio, već je odveden u Skoplje, gde je oslepljen. Gubitkom vida kralj Stefan je prema srednjovekovnim shvatanjima onesposobljen za vladanje, i predat je zajedno sa ženom i dva sina caru Androniku II, pod čijim nadzorom provodi sedam godina u Carigradu. Jedan od sinova je bio kasniji car Stefan Dušan.

Poslednje godine vladavine kralja Milutina i Dragutina

Nešto pre svoje smrti, 1316. godine, Dragutin je na saboru predao vlast svom sinu Vladislavu, a potom se zamonašio i dobio ime Teoktist. Dragutinova zadužbina je crkva posvećena sv. Ahiliju, po kome je mesto gde se ona nalazi dobilo naziv Arilje.

Imajući u vidu nekadašnja Dragutinova nastojanja da Vladislavu obezbedi presto cele srpske države, kralj Milutin je utamničio svog sinovca ubrzo nakon očeve smrti, i zaposeo je njegovu oblast. Međutim, ovaj postupak je doveo do rata sa Ugarskom, u kome je kralj Milutin izgubio Mačvu i Beograd.

Kralj Milutin umire 29. oktobra 1321. godine, i sahranjen je u manastiru posvećenom sv. Stefanu, koji se nalazi u Banjskoj.

[ratings]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *