Kad Zemlja proključa

Vulkani su oduvek bili predmet ljudskog divljenja i strahopoštovanja, i to sasvim opravdano, budući da predstavljaju manifestaciju moći prirode, koja nas s vremena na vreme podseti da čovek nije gospodar planete Zemlje. Takvih primera je bilo skoro na svim tačkama naše planete, a ovo su neka od najrazornijih ispoljavanja snage prirode.

Najpoznatija erupcija u istoriji je verovatno ona koja je uništila starorimske gradove Pompeju i Herkulaneum. Vezuv je 79. godine oslobodio 100 000 puta jaču toplotnu energiju od one koja je oslobođena u Hirošimi. Tačan broj žrtava ostao je nepoznat, ali se danas o starorimskoj kulturi zna i zahvaljujući tome što je grad ostao očuvan ispod sloja vulkanskog pepela, a o samoj erupciji se saznaje iz dela Plinija Starijeg i Plinija Mlađeg. Vezuv i danas važi za jedan od najopasnijih vulkana, budući da bi erupcija ugrozila tri miliona ljudi koji žive na tom području.

slika1

Još jedna dobro poznata erupcija u istoriji bila je erupcija vulkana Sveta Helena, u saveznoj državi Vašington. Nakon veka mirovanja, vulkan je proradio jednog nedeljnog majskog prepodneva 1980. Erupcija je poslala 520 miliona tona pepela u okolinu skoro brzinom zvuka, stvorivši time potpuni mrak na razdaljini i do 400 kilometara od vulkana, i odnela 57 žrtava. Izgled planine je promenjen, pri čemu je vulkan „skraćen“ za skoro 400 metara, a stenoviti materijal je ustupio mesto ogromnom krateru. Šteta od erupcije je procenjena na preko tri milijarde dolara.

slika2

Jedan od najpoznatijih svetskih vulkana, Krakatau, koji se nalazi između indonežanskih ostrva Jave i Sumatre, priredio je u aprilu 1883. eksploziju četiri puta snažniju od najjače detonirane atomske bombe. Nekadašnje vulkansko ostrvo tom prilikom je potpuno uništeno, a erupcija je stvorila 30 metara visoki cunami i piroklastični oblak koji je prešao preko 40 kilometara. Ovaj cunami je odneo preko 34 000 žrtava. Povećanje nivoa mora registrovano je čak do Arabijskog poluostrva. Kasnije erupcije su započele stvaranje novog ostrva u ostrvskom krateru.

slika3

Planina Tera u Egejskom moru pokazala je svu svoju snagu krajem XVII veka pre nove ere, stvorivši od jednog ostrva pet različitih koja danas čine Santorini. Geolozi veruju da je eksplozija u sekundi oslobodila količinu energije jednaku snazi nekoliko atomskih bombi i da je možda čak najveća erupcija u istoriji, mada o tome nema pisanih dokaza. Erupcija je potpuno uništila minojsku naseobinu Akrotiri na ostrvu Tera, a uticala je i na minojsku populaciju na Kritu, ali nije sigurno u kojoj meri je devastirala Minojsku civilizaciju.

slika4

Indonežanska planina Tambora na ostrvu Sumbava je eruptirala u aprilu 1815. i sa sobom odnela između 70 i 90 hiljada žrtava (sama erupcija izazvala je nešto više od 10 000 smrti, ostale žrtve su posledica gladi i bolesti koje je prouzrokovala erupcija). Erupcija je „smanjila“ vulkan za trećinu nekadašnje visine, stvorila potpuni mrak u okolini od 600 kilometara i poslala pepeo na čak 1300 kilometara udaljenosti. Eksplozija, koja je bila četiri puta jača od one kasnije na Krakatauu, čula se čak i na Sumatri, koja je udaljena skoro 2000 kilometara. Sem toga, erupcija je bila uzrok globalnog smanjenja temperature za pet stepeni, propadanja useva širom sveta, a naredna godina je čak i u Severnoj Americi i Evropi ostala poznata kao godina bez leta, odnosno godina „vulkanske zime“. Erupcija Tambore jе definitivno najjača zabeležena erupcija u istoriji.

slika5 (1)

 

Vulkan Ilopango u Salvadoru imao je samo dve erupcije u svojoj istoriji, ali je ona sa sredine V veka bila kobna za tamošnju majansku civilizaciju. Piroklastični oblak i pepeo od erupcije uništili su rane majanske gradove u okolini (do 100 kilometara) vulkana, što je Maje prinudilo da se povuku u Gvatemalu. Tada stvoren krater, danas ispunjava jedno od najvećih jezera u ovoj centralnoameričkoj državi.

Početak XVII veka obeležila je erupcija južnoameričke planine Huaynaputina, čiji je pepeo uništio desetinu okolnih sela, a lokalnoj poljoprivredi je bilo potrebno više od veka da se oporavi. Globalna posledica erupcije bila su najhladnija leta u odnosu na pet vekova koji su prethodili erupciji.

Jedan od najpoznatijih islandskih vulkana, Laki, eruptirao je 1783. Oslobođeni vulkanski gasovi su putem Golfske struje stigli do Velike Britanije, gde su mnogi umrli od trovanja gasovima, a na samom Islandu erupcija je odnela život petine populacije (kao posledice gladi prouzrokovane uništenjem useva i pomorom stoke).

slika7

Jedna od najjačih erupcija u 20. veku dogodila se na vulkanu Sveta Marija u Gvatemali, koji je eruptirao 1902. godine nakon pola milenijuma mirovanja. Pepeo od erupcije našao se i u San Francisku, udaljenom 4 000 kilometara. Stvoren je krater Santiaguito, koji je ostao aktivan do današnjeg dana.

Iste godine bila je i nadaleko poznata erupcija vulkana Pele na Martiniku. Piroklastični oblak koji je u minutima nakon erupcije pogodio glavni grad ostrva odneo je 30 000 žrtava (samo je dvoje ljudi preživelo), što ovu erupciju čini najsmrtonosnijom u 20. veku.

Druga najveća erupcija prošlog veka bila je na planini Pinatubo na filipinskom ostrvu Luzon. Srećom, stanovništvo je evakuisano na vreme pa nije bilo ljudskih žrtava, ali je uništena okolna infrastruktura, a erupcija je uticala na globalno smanjenje temperature naredne godine.

Godine 1912. odigrala se erupcija na planini Novarupta na Aljasci, koja važi za najjaču u 20. veku. Vulkan je izbacio 30 puta veću količinu pepela od Svete Helene, srećom nije odneo žrtve, a 1980. oformljen je Katmai nacionalni park koji obuhvata dolinu koju je vulkan stvorio.

Izvor fotografija: http://volcano.oregonstate.edu

[ratings]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *