Kad svinje polete ili Kad na vrbi rodi grožđe

Idiom je fraza ili izraz čije značenje ne može da se izvede iz skupa značenja njegovih sastavnih elemenata. Takođe, iako se idiom može sastojati iz istih elemenata u dva različita jezika, njihovo značenje neće biti isto.

Procenjuje se da u engleskom jeziku postoji oko 25000 idiomatskih izraza.

  1. Salt of the earth 

slika 1

– Veoma dobra i poštena osoba.

 

Poreklo:

Ova izreka potiče iz Biblije kralja Džejmsa, Jevanđelja po Mateju 5:13:

Ye are the salt of the earth: but if the salt have lost his savour, wherewith shall it be salted? it is thenceforth good for nothing, but to be cast out, and to be trodden under foot of men.

Iako je so u srednjem veku imala veoma negativnu konotaciju, s obzirom na to da se posipala po zemljištu da bi se ono učinilo jalovim ili kao kazna ljudima koji su nekako zgrešili, u ovom idiomu so ima značajnu vrednost. Tome u prilog idu stare fraze kao što su “above the salt” za aristokratiju i moćnike i “worth their salt” za vredne radnike.

Prvi put je objavljena u Čoserovim Kenterberijskim pričama, oko 1386. godine:

Ye been the salt of the erthe and the savour.

Srpski ekvivalent: Duša od čoveka; Dobar kao hleb

  1. Storm in a teacup slika 2

– Brinuti se o nečemu beznačajnom, dajući mu veći značaj.

Poreklo:

Ovaj idiom, kao i njegov parnjak u američkom regionalnom dijalektu tempest in a teapot, nisu originalni. Ova oluja nije potekla ni iz šoljice, ni iz čajnika. Danas se veruje da je potekla od Cicerona (u delu De Legibus) i varjače.

Postoji nekoliko verzija i u drugim jezicima – bugarskom, holandskom, estonskom, finskom, italijanskom, norveškom, portugalskom – bura u čaši vode.

Ova verzija, veruje se, potekla je od Ketrin Sinkler, škotske spisateljice i prvi put se pojavila u njenom romanu iz 1838. godine – Modern Accomplishments, or the march of intellect:

As for your father’s good-humoured jests being ever taken up as a serious affair, it really is like raising a storm in a teacup.

Srpski ekvivalent: Praviti od muve slona; Praviti od komarca magarca

 

  1. Fly on the wall slika 3

– Osoba koja može neopaženo da prati neku situaciju.

Poreklo:

Ovaj idiom potiče iz Amerike, oko 1920. godine. Jedan od prvih pomena je u The Oakland Tribune iz februara 1921. godine:

I’d just love to be a fly on the wall when the Right Man comes along.

Najčešće se koristi kada se govori o dokumentarcima, kada se oni snimaju i ne utiče se na ponašanje učesnika.

Srpski ekvivalent: Da mi je biti muva na zidu

  1. Apple of the eye slika 4

– Nešto dragoceno i drago.

Poreklo:

Ovaj idiom se prvi put pojavio u delu Gregory’s Pastoral Care koje se pripisuje Alfredu Velikom, kralju Veseksa, oko 885. godine, na staroengleskom jeziku.

U drami San letnje noći, 1600. godine ga je upotrebio i Vilijam Šekspir:

Flower of this purple dye,
Hit with Cupid’s archery,
Sink in apple of his eye

Nekoliko puta se pojavljuje i u Bibliji kralja Džejmsa iz 1611. godine: “He found him in a desert land, and in the waste howling wilderness; he led him about, he instructed him, he kept him as the apple of his eye.

Šira upotreba je počela kada ga je ser Volter Skot upotrebio u romanu Old Mortality, 1816. godine: Poor Richard was to me as an eldest son, the apple of my eye.

Srpski ekvivalent: Zenica nečijeg oka

  1. Once in a blue moon slika 5

– Veoma retko.

Poreklo:

Nekada je ova fraza značila nešto što je gotovo apsurdno, što se nikada neće desiti.

Prvi put se pojavila u pamfletu Vilijama Roja i Džeremija Barloa koji je govorio protiv sveštenstva, 1528. godine:

Yf they say the mone is blewe

We must believe that it is true.

Tek se 1821. godine u Real Life in London Pirsa Igana ovaj idiom pojavio sa značenjem nečeg što je retko, i to značenje je zadržao i danas.

Takozvani plavi mesec je drugi pun mesec koji se pojavi u toku jednog kalendarskog meseca. Javlja se, otprilike, na svake tri godine. Iako ovaj mesec nije zapravo plav, nekada može dobiti plavičast odsjaj nakon vulkanskih erupcija, od čestica prašine većih od 0,7 mikrometara u atmosferi, kao što je to bio slučaj 1883, nakon erupcije vulkana Krakatau. Međutim, čestice različite veličine, koje su češće, mogu reflektovati plavu svetlost i tako činiti da mesec izgleda crven. Zbog toga je crveni mesec mnogo češća pojava od plavog. Moguće je da je ovaj idiom tako i potekao.

Srpski ekvivalent: Jednom u sto godina

  1. Sort out the sheep from the goats slika 6

– Odvojiti dobro od lošeg.

Poreklo:

Ovaj idiom potiče iz Biblije Majlsa Kaverdejla, 1535. godine, iz Jevanđelja po Mateju:

And all people shalbe gathered before him: and he shal separate them one from another as a shepherde deuydeth the shepe from ye goates.

“And he shal set ye shepe on his right honde, and the goates on the lefte.”

U drevnoj Palestini su i ovce i koze bile dragocene domaće životinje, ali su u Bibliji predstavljene u veoma različitom svetlu. Ovce su smatrane za sledbenike Hrista (jagnje Božje), a koze za neposlušne izgnanike, sledbenike đavola.

Srpski ekvivalent: Odvojiti žito od kukolja

  1. Throw the baby out with the bathwater slika 7

– Odbaciti nešto dragoceno kao nešto nevažno ili neželjeno, često bez namere.

Poreklo:

Ova izreka, kao i mnoge druge, sa sobom nosi ton upozorenja.

Smatra se da je potekla iz 15. ili 16. veka, kada su se, zbog nedostatka, svi članovi jednog domaćinstva kupali u istoj vodi. Najpre bi se kupao otac, glava porodice, pa majka, pa starija deca i na kraju beba. Dok bi beba došla na red, voda bi postala toliko prljava da je često postojala opasnost da se baci sa vodom iz korita.

Ova izreka je, zapravo, nemačkog porekla, iz 16. veka. Prvi put je upotrebio Tomas Murner u satiričnom delu Narrenbeschwörung, a uz izreku je dodao i ilustraciju.

Schüttet das Kind mit dem Bade aus

  1. je na engleski preveo škotski filozof Tomas Karlajl.

slika 16

  1. Can of worms slika 8

– Započeti sa rešavanjem teškog problema koji vodi do još većih problema.

Poreklo:

Smatra se da bi pokušaj da se ovakav problem reši prouzrokovao još veću nevolju i da biste na kraju poželeli da nikada i niste pokušali da ga rešite. Verovatno je idiom potekao pedesetih godina 20. veka od konzerve sa crvima koja se koristi kao mamac za pecanje. Međutim, pošto je to živ mamac, crvi često mogu izaći iz konzerve i teško je vratiti ih nazad. Tako je, umesto hvatanja ribe, problem ribara postao vraćanje crva u konzervu.

Neki lingvisti veruju da je izraz samo modernija verzija Pandorine kutije.

Danas je postao novinarski kliše.

Srpski ekvivalent: Daš dinar da uđeš u kolo, a dva dinara da izađeš; Obrati bostan; Brati kožu na šiljak

  1. Speak your mind slika 9

– Reći iskreno ono što misliš.

Poreklo:

Smatra se da je počeo da se koristi oko 1600. godine.

Sličan je idiomu speak out, koji je počeo da se upotrebljava kasnije u toku 17. veka.

Srpski ekvivalent: Što na um, to na drum; Bez dlake na jeziku

 

  1. Snail mail slika 10

– Pošta koja ide poštanskim sistemom, a ne elektronskim.

Poreklo:

Smatra je da je ovaj idiom deo internet slenga, i da je nastao oko 1980. godine. Potiče od konvencionalnog načina na koji se dostavljala pošta, koji je mnogo sporiji od dostave pošte preko imejla, elektronskog ekvivalenta. Prvi put ga je upotrebio Džim Rat u ovom smislu 1981. godine.

U crtaću Strawberry Shortcake in Big Apple City, 1981. upotrebljena je ova fraza, kada puž kaže Jagodici Bobici: “Your snail mail is here.” Ona je tu pošiljku čekala šest nedelja.

Oko 1840. se slična terminologija koristila da se uporedi već postojeća poštanska mreža sa novom telegrafskom. Novine North American iz Filadelfije su objavile:

The markets will no longer be dependent upon snail paced mails“.

Kasnije se ovaj idiom koristio u naslovima članaka u novinama 1942. godine, a 1974. za opisivanje pošte koja dolazi drugom klasom, a ne bržom, prvom.

Srpski ekvivalent: Spor kao puž; Vuče se kao mrtav konj

  1. Let the cat out of the bag slika 11

– Slučajno otkriti tajnu.

Poreklo:

Postoje dva moguća porekla ovog idioma.

Prvo se vezuje za prevaru pri kupovini stoke, naročito prasića na pijaci, kada su prodavci mogli da ga zamene za mačku. Kada bi se džak otvorio, otkrila bi se prevara. Ovaj idiom je zabeležen još oko 1530. godine. Postoje i nemačka (Die Katze im Sack kaufen) i holandska (Een kat in de zak kopen) verzija. Obe znače kupiti nešto lažno.

Drugo vezuje mačku sa cat o’ nine tails, šibom kojom su se bičevali nedisciplinovani mornari. Ime je dobila po tri kanapa koji su činili bič. Svaki kanap je bio napravljen od tri niti. Kada bi se kanap otpleo, dobilo bi se devet niti. Verovatno je reč mačka u imenu aluzija na ogrebotine koje su ostajale na leđima posle bičevanja. Misli se da su se ove šibe čuvale u džakovima, ali to ne podržava današnje značenje.

Prvi put je upotrebljen 1760. godine u The London Magazine:

We could have wished that the author… had not let the cat out of the bag.

Pisac Vil Rodžers je rekao: “Lakše je pustiti mačku iz džaka nego je vratiti unutra.“ (“Letting the cat out of the bag is a whole lot easier than putting it back in.”)

Srpski ekvivalent: Kupiti mačku u džaku

  1. To have green fingers slika 12

– Biti dobar sa biljkama.

Poreklo:

Druga verzija ovog idioma glasi green thumb. Smatra se da su oba idioma potekla od činjenice da jedna vrsta alge koja živi na zemljanim saksijama često može da oboji prste osobe koja se bavi biljkama u zeleno.

Takođe, smatra se da je za vreme kralja Edvarda I, koji je bio ljubitelj graška, on imao nekoliko kmetova koji su ljuštili grašak. Pobeđivao je onaj koji je imao najzelenije prste.

Početkom 20. veka je počelo da se smatra da zelena boja potiče od hlorofila i to je najverovatnije objašnjenje.

  1. Under the weather slika 13

– Biti bolestan, osećati se loše.

Poreklo:

Ovaj idiom se često vezuje za pomorce. Kada je mornaru bilo loše, slali su ga da se oporavi ispod palube, daleko od vazduha i svih vremenskih promena i nepogoda. Njima je češće bilo loše u periodima kada su mora bila nemirna zbog lošeg vremena.

Još je 1835. u novinama Jeffersonville Daily Evening News ovaj idiom spomenut:

“”I own Jessica is somewhat under the weather to-day”, figuratively and literally, said the gentleman, amused, giving a glance at the lady over in the corner.”

Srpski ekvivalent: Osećati se kao da te je pregazio voz; Biti na tri ćoška

  1. Jump on the bandwagon slika 14

– Podržati nešto nakon što postane popularno.

Poreklo:

Reč bandwagon je nastala u SAD sredinom 19. veka, to su bila kola koja su vukli konji na kojima su svirali muzičari i najavljivali cirkus.

Vlasnik cirkusa Fineas T. Barnum je u autobiografiji 1855. upotrebio ovaj idiom:

At Vicksburg we sold all our land conveyances excepting four horses and the ‘band wagon.”

On nije tvorac ovog idioma, ali je uticao na njegovo sve češće pojavljivanje u jeziku.

Kada su videli da privlače ljude, političari su krajem 19. veka počeli da koriste ova prevozna sredstva u kampanjama. U toku parade je na njima svirao orkestar.

Ovaj idiom je prvo značio da je osoba podržala nekog političara. Što je kampanja bila uspešnija, sve više ljudi se pelo na kola. Potvrda za to je delo Letters Teodora Ruzvelta iz 1899. godine:

When I once became sure of one majority they tumbled over each other to get aboard the band wagon.

Srpski ekvivalent: Videla žaba da se konji potkivaju, pa htela i ona

  1. Pie in the sky slika 15

– Prazno obećanje, želja koja se neće ispuniti.

Poreklo:

Džo Hill je skovao ovu frazu 1911. godine. Bio je član radikalne laburističke organizacije The Industrial Workers of the World i za njih je pisao pesme.

Fraza se prvi put pojavila u Hilovoj pesmi The Preacher and the Slave, u kojoj kritikuje teologiju i filozofiju Vojske spasa, naročito davanje značaja spasenju duše iznad pomaganja gladnima.

“You will eat, bye and bye,
In that glorious land above the sky;
Work and pray, live on hay,
You’ll get pie in the sky when you die

Ova fraza je usvojena u Drugom svetskom ratu i od tada znači figurativno bilo šta što se neće realizovati.

Srpski ekvivalent: Obećanje ludom radovanje

Izvori: www.phrases.org.uk; www.todayifoundout.com; www.en.wikipedia.org; www.sheknows.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *