Daj nam sunca

Zemlja se okreće oko Sunca i, istovremeno, oko svoje ose. Dok jednom obiđe Sunce, Zemlja načini 365 takvih obrtaja. Međutim, osa oko koje se Zemlja rotira ne stoji pod pravim uglom u odnosu na ravan putanje, već je blago nagnuta, i zbog toga Sunce ne greje jednako obe Zemljine polulopte tokom cele godine. U toku godine, Zemlja zauzima četiri karakteristična položaja u odnosu na Sunce.

21. mart (22. mart u slučaju prestupne godine) – Sunce izlazi tačno na istoku, a zalazi na zapadu. Dan i noć traju po 12 sati i jednaki su. Sunčevi zraci padaju pod pravim uglom na Zemljin ekvator, a severna hemisfera je pod najvećim uglom u odnosu na Sunce. Ovo je dan prolećnog ekvinocija, odnosno, prolećne ravnodnevice. Na Zemljinoj severnoj polulopti počinje proleće. Na južnoj počinje jesen.

21. ili 22. jun – Sunce gleda pravo u severni povratnik. To je najsevernija paralela do koje Sunce dolazi i nalazi se u najvišoj tački na nebu severne polulopte, na 23° 26´ 22´´ severne geografske širine. Ovo je dan letnjeg solsticija ili letnje dugodnevice. Tada je najduži dan u godini, a noć najkraća. Sunce prelazi najduži luk preko neba. Sva mesta iznad severnog polarnika (na 66° 33´ 44´´ severne geografske širine) su osvetljena suncem, a sva mesta ispod južnog polarnika (na 66° 33´ 39´´ južne geografske širine) su u mraku. Počinje leto na severnoj polulopti, a na južnoj zima.

22. ili 23. septembar – Leto se završava. Sunce izlazi tačno na istoku i zalazi na zapadu. Dan i noć ponovo traju po 12 sati. Ovaj dan se zove jesenji ekvinocij ili jesenja ravnodnevica. Počinje jesen na severnoj polulopti, a na južnoj proleće.

21. ili 22. decembar – Sunce se nalazi ispod ekvatora u najnižoj tački, a njegovi zraci padaju pod pravim uglom na južni povratnik, koji se nalazi na 23° 26´ 22´´ južne geografske širine. Noć je najduža u godini, a dan najkraći. Sunce prelazi najkraći luk preko neba. Sva mesta iznad severnog polarnika su u mraku, a sva mesta ispod južnog polarnika su neprekidno osvetljena Suncem. Ovo je dan zimskog solsticija ili zimske kratkodnevice na severnoj polulopti. Počinje zima. Međutim, na južnoj polulopti, na ovaj dan je južna hemisfera pod najvećim uglom u odnosu na sunce i tamo počinje leto.

Island se nalazi malo južnije od severnog polarnika i veliki deo godine njegovi stanovnici provedu u mraku. Prema staronordijskom kalendaru, postojala su samo dva godišnja doba, leto i zima. Na dan kada Sunce dođe do Islanda, počinje leto. Ovaj dan je na Islandu proglašen za državni praznik Prvi dan leta (Sumardagurinn Fyrsti) i slavi se na prvi četvrtak posle 18. aprila. U starom kalendaru, ovaj dan je bio prvi dan meseca harfa, šestog meseca. Iako temperature svakako ne govore da je zaista došlo leto, nakon dugih zimskih dana, Islanđani ovaj dan obeležavaju uličnim paradama, muzičkim nastupima, zabavnim i sportskim događajima. Od ove proslave, Islanđani uživaju u danima gotovo neprekidne sunčeve svetlosti, a ponoćno sunce je jedno od najatraktivnijih pojava. Severni polarnik predstavlja južnu granicu polarnog dana, a svuda severno od njega se sunce može videti iznad horizonta duže od 24 sata u vreme letnje dugodnevice, ili pak, svetlost se ne može videti iznad horizonta tokom 24 sata u vreme zimske kratkodnevice. Ista ova pojava se javlja i na južnom polarniku, kada postoji bar jedan pun dan obdanice tokom zimske kratkodnevice na severnoj polulopti i bar jedan period od 24 sata noći tokom letnje dugodnevice. 

slika 2

Na jugozapadu Engleske, svake godine se na dan letnje dugodnevice kod građevine Stounhendž okupi nekoliko hiljada ljudi, da bi proslavili ovaj dan i poslali pozdrav Suncu. Stounhendž ili Hram Sunca star je oko pet hiljada godina i koristio se za razne verske običaje. Veruje se da je sagrađen tačno tako da bi se poklapao sa tačkom izlaska sunca tokom zimske kratkodnevice.

slika 3

Za razliku od severne polulopte, koja na dan letnje dugodnevice dočekuje leto, na južnoj hemisferi ovo je prvi dan zime i najduža noć u godini. Ove geografske razlike se ogledaju i u kulturi i proslavama širom sveta. U Južnoj Americi, u Ekvadoru, Peruu i Boliviji, na ovaj dan se slavi Inti Raymi-Wilkakuti ili Festival Sunca (Fiesta del Sol). Ovaj drevni festival odaje počast Ocu Suncu i Majci Zemlji zbog početka nove godine, prema andskom kalendaru, i početka setve. To je priznanje poljoprivredi i životu. U ovim zemljama se takođe oblače u tradicionalne nošnje i organizuju ulične parade i kulturne manifestacije. 

slika 4

Izvori:

www.static.astronomija.org.rs; www.blogtelopia.com; www.ahoramismo.com

Izvori fotografija: www.blogtelopia.com; www.telesurtv.net

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *